Pałac Krasińskich

Dzieje warszawskiego pałacu Krasińskich, zwanego także Pałacem Rzeczypospolitej, nierozerwalnie związane są ze stolicą Polski. Na przestrzeni stuleci ulegał licznym przebudowom, a podczas II wojny światowej podzielił los miasta.

Pałac Krasińskich w 20-leciu międzywojennym (zbiory Biblioteki Narodowej)

Barokowy pałac wzniesiono w latach 1677–1695 według projektu Tylmana z Gameren dla wojewody płockiego Jana Dobrogosta Krasińskiego. Po śmierci Jana Dobrogosta pałac przeszedł w 1717 roku na własność jego wnuka Błażeja Krasińskiego, starosty opinogórskiego. Z kolei w 1763 roku właścicielem pałacu stał się biskup kamieniecki Adam Krasiński.

W grudniu 1765 roku pałac został zakupiony przez rząd Rzeczpospolitej, który umieścił w nim Komisję Skarbu. Wówczas to przeprowadzono remont pałacu według projektu Jakuba Fontany. Od tej pory nosił nazwę Pałacu Rzeczypospolitej. W 1766 roku położony od zachodu Ogród Krasińskich udostępniono publiczności.

W grudniu 1782 roku pałac Krasińskich spłonął, jednak w ciągu roku został odbudowany według projektu Dominika Merliniego. Podczas prac remontowych m.in. pokryto dach pałacu blachą oraz zlikwidowano lukarny w elewacjach bocznych. Po III rozbiorze Polski w 1795 roku Warszawa znalazła się w zaborze pruskim, a w pałacu wyłożono księgi do złożenia podpisów poddańczych królowi Prus Fryderykowi Wilhelmowi II.

W dobie Królestwa Polskiego pałac Krasińskich stał się miejscem posiedzeń sądu sejmowego. W 1835 roku pałac został odnowiony po uszkodzeniach powstałych podczas powstania listopadowego. Tuż przed powstaniem styczniowym w 1861 roku w pałacu mieszkał naczelnik rządu cywilnego Aleksander Wielopolski.

Pałac Krasińskich od strony ogrodu

W latach 1917–1939 pałac Rzeczpospolitej był siedzibą Sądu Najwyższego, a w jego oficynie mieścił się Sąd Okręgowy. We wrześniu 1939 roku, w wyniku działań wojennych, pałac został uszkodzony. Podczas powstania warszawskiego, 27 sierpnia 1944 roku pałac został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie. Zginęło wówczas 27 powstańców batalionu Parasol. W wyniku walk w pałacowych ruinach w ciągu następnych dni został on prawie całkowicie wypalony. Po II wojnie światowej odbudowę pałacu Krasińskich rozpoczęto w 1948 roku według projektu Mieczysława Kuźmy i Zbigniewa Stępińskiego.

Obecnie w pałacu Krasińskich przechowywane są ocalałe zbiory z liczącej 40 tysięcy rękopisów Biblioteki Załuskich i Rapperswilskiej, księgozbiór Biblioteki Wilanowskiej, a także inne stare druki i zbiory graficzne. Na uwagę zasługują zwłaszcza bezcenne iluminowane polskie i zagraniczne manuskrypty średniowieczne. Znajduje się tam również zbiór tematyczny poświęcony okresowi Wielkiej Emigracji (1831–1883) i pamiątki piśmiennicze po Cyprianie Kamilu Norwidzie.